مسائل مستحدثه دربارۀ وقت نماز

[۲۱۶۴] [۲۱۶۵] [۲۱۶۶] [۲۱۶۷] [۲۱۶۸] [۲۱۶۹]

ج۱، مسئله ۲۱۶۴ . انسان در هیچ یک از موارد ذیل واجب نیست نماز را دوباره بخواند، هرچند دوباره خواندن آن، مطابق احتیاط مستحب است:

– در شهر خود نماز صبح را بخواند، سپس با هواپیما یا وسیله نقلیّه دیگر به سمت غرب مسافرت کند و به جایی برسد که هنوز فجر صادق فرا نرسیده و در آنجا بماند تا فجر صادق فرا رسد.

– نماز ظهر را در شهر خود بخواند سپس مسافرت کند و به شهری برسد که هنوز ظهر نشده است و بماند تا وقت زوال داخل شود.

– نماز مغرب را در شهر خود بخواند سپس مسافرت کند و به شهری برسد که هنوز خورشید غروب نکرده است و در آنجا بماند تا آفتاب غروب کند و وقت نماز مغرب در آن شهر فرا رسد.

ج۱، مسئله ۲۱۶۵ . اگر شخصی نماز نخواند تا وقت آن گذشته و با هواپیما به جایی برود که هنوز وقت، باقی باشد – بنابر احتیاط واجب – باید نماز را به قصد ما فی الذمّه، یعنی بدون قصد ادا و قضا انجام دهد.

ج۱، مسئله ۲۱۶۶ . اگر شخص سوار هواپیما یا وسیلۀ دیگری شود که سرعت آن برابر سرعت حرکت زمین باشد و از شرق به غرب حرکت کند و مدّتی به گردِ زمین بچرخد، احتیاط واجب آن است که در هر بیست و چهار ساعت، نمازهای پنج گانه را به نیّت قربت مطلقه به‌جا آورد؛ امّا روزۀ ماه مبارک رمضان را باید قضا کند.

در صورتی که سرعت هواپیما دو برابر سرعت حرکت زمین باشد، طبیعتاً هر دوازده ساعت یک بار به گرد زمین خواهد چرخید و در بیست و چهار ساعت دوبار فجر و ظهر و غروب خواهد داشت؛ در این صورت، احتیاط واجب آن است که با هر فجر نماز صبح و پس از هر ظهر، نمازهای ظهر و عصر و پس از هر مغرب، نمازهای مغرب و عشاء را به‌جا آورد؛

امّا اگر با سرعت بالایی به گرد زمین بچرخد و مثلاً هر سه ساعت یا کمتر یک بار زمین را دور بزند، هنگام هر فجر و زوال و غروب، نماز واجب نیست و احتیاط واجب آن است که در هر بیست و چهار ساعت، به نیّت قربت مطلقه، نمازهای پنج گانه را به‌جا آورد، با این ملاحظه که نماز صبح را میان طلوع فجر و آفتاب و نمازهای ظهر و عصر را میان ظهر و غروب و نمازهای مغرب و عشا را میان مغرب و نیمه شب به‌جا آورد.

از این مسأله روشن می‏شود که اگر با هواپیما یا وسیلۀ دیگر از مغرب به مشرق می‏رود و سرعت آن برابر سرعت حرکت زمین است، باید نمازهای پنج گانه را در اوقات خود به‌جا آورد و همچنین، اگر سرعت آن کمتر از سرعت حرکت زمین باشد، امّا اگر سرعت آن بسیار بیشتر از سرعت حرکت زمین باشد، به صورتی که مثلاً هر سه ساعت یا کمتر یک بار زمین را دور بزند، حکم مسأله از آنچه گذشت، روشن می‏شود.

ج۱، مسئله ۲۱۶۷ . اگر مکلّف با هواپیما سفر کند و بخواهد در آن نماز بخواند، در صورتی که بتواند به هنگام نماز، رو به قبله بودن و استقرار داشتن و سایر شرایط را رعایت کند، نمازش صحیح است، وگرنه در صورتی که وقت داشته باشد و بتواند پس از خروج از هواپیما نماز با رعایت شرایط را به‌جا آورد، بنابر احتیاط واجب نمازش در هواپیما صحیح نیست؛

امّا اگر وقت تنگ باشد، واجب است نماز را در هواپیما بخواند و در این حال اگر جهت قبله را بداند، باید بدان جهت نماز بخواند و نمازش بدون رعایت قبله – جز در حال ضرورت – صحیح نیست و در این مورد باید هر گاه هواپیما از سمت قبله منحرف شد، به سمت قبله رو کند و در هنگام انحراف از قبله، از خواندن قراءت نماز و اذکار واجب نماز پرهیز نماید و اگر نتواند به خود قبله توجّه کند، باید سعی کند کمتر از حدّ راست یا چپ از قبله منحرف شود.

امّا اگر جهت قبله را نداند، باید سعی نماید تا آن را مشخّص کند و در صورتی که نتواند به یقین یا اطمینان یا حجّت شرعی معتبر دیگری در زمینۀ جهت قبله دست پیدا کند، می‌تواند طبق گمان خود عمل نماید و اگر نتواند گمان به دست آورد، کافی است نماز را به هر جهتی که احتمال می‏دهد قبله در آن باشد، به‌جا آورد، هرچند احتیاط مستحب آن است که نماز را در وسعت وقت به چهار جهت بخواند.

شایان ذکر است، آنچه بیان شد در موردی است که بتواند در صورت شناخت قبله، رو به قبله باشد و در مواردی که توانایی رعایت قبله تا آخر وقت نماز را جز در تکبیرة الاحرام ندارد، باید تکبیرة الاحرام را رو به قبله بگوید و اگر اصلاً نتواند قبله را رعایت نماید، شرط لزوم رو به قبله بودن ساقط می‏شود و لازم نیست رو به قبله باشد.[۱]

ج۱، مسئله ۲۱۶۸ . جایز است انسان قبل از وقت نماز، با اختیار خود، به وسیلۀ هواپیما مسافرت کند، هرچند بداند در هواپیما ناچار به نماز بدون رعایت شرط رو به قبله بودن و استقرار خواهد شد.[۲]

ج۱، مسئله ۲۱۶۹ . اگر مکلّف در جایی باشد که روز آن شش ماه و شب آن شش ماه باشد، در مورد نماز بنابر احتیاط واجب، باید ملاحظۀ نزدیک‌ترین مکانی کند که در هر بیست و چهار ساعت یک شبانه‌روز دارد و به نیّت قربت مطلقه، نمازهای پنج گانه را طبق اوقات آنجا به‌جا آورد.

شایان ذکر است، اگر مکلّف در شهر یا مکانی باشد که در هر بیست و چهار ساعت، شبانه‌روزی دارد – هرچند روزش بیست و سه ساعت و شبش یک ساعت و یا بر عکس باشد – باید نماز را در وقت‌های نماز همان مکان به‌جا آورد.

[۱] . توضیحات بیشتر در مورد احکام رعایت قبله، در فصل مربوط به آن ذکر شد.
[۲] . کیفیّت خواندن نماز در هواپیما و مانند آن، در مسألۀ «۱۱۲۰» ذکر شد.
به بالای صفحه بردن