ارث (طبقه دوم)

[۱۱۷۳] [۱۱۷۴] [۱۱۷۵] [۱۱۷۶] [۱۱۷۷] [۱۱۷۸] [۱۱۷۹] [۱۱۸۰] [۱۱۸۱] [۱۱۸۲] [۱۱۸۳] [۱۱۸۴] [۱۱۸۵] [۱۱۸۶] [۱۱۸۷] [۱۱۸۸] [۱۱۸۹] [۱۱۹۰] [۱۱۹۱] [۱۱۹۲] [۱۱۹۳] [۱۱۹۴] [۱۱۹۵] [۱۱۹۶] [۱۱۹۷] [۱۱۹۸] [۱۱۹۹] [۱۲۰۰] [۱۲۰۱] [۱۲۰۲] [۱۲۰۳] [۱۲۰۴] [۱۲۰۵] [۱۲۰۶] [۱۲۰۷] [۱۲۰۸] [۱۲۰۹] [۱۲۱۰] [۱۲۱۱] [۱۲۱۲] [۱۲۱۳] [۱۲۱۴] [۱۲۱۵] [۱۲۱۶] [۱۲۱۷] [۱۲۱۸] [۱۲۱۹] [۱۲۲۰] [۱۲۲۱] [۱۲۲۲] [۱۲۲۳] [۱۲۲۴] [۱۲۲۵]

ارث دستۀ دوّم

الف. ارث جدّ و جدّه

ج۴، مسئله ۱۱۷۳ . اگر وارث میّت، فقط «یک جدّ یا یک جدّه (پدری یا مادری)» باشد، همۀ اموال میّت به او ارث میرسد.

ج۴، مسئله ۱۱۷۴ . اگر وارث میّت، فقط «جدّ و جدّۀ پدرى» باشد، اموال سه قسمت میشود، یک قسمت یعنی یک سوم اصل اموال [۱] را جدّه و دو قسمت یعنی دو سوم آن را جدّ ارث میبرد.

ج۴، مسئله ۱۱۷۵ . اگر وارث میّت فقط «جدّ و جدّۀ مادرى» باشد، اموال را به‌طور مساوى بین خودشان قسمت میکنند.

ج۴، مسئله ۱۱۷۶ . اگر وارث میّت، فقط «یک جدّ یا جدّۀ‌ پدرى و یک جدّ یا جدّۀ مادرى» باشد، مال سه قسمت میشود؛ یک قسمت یعنی یک یکم اصل اموال را جدّ یا جدّۀ مادرى و دو قسمت یعنی یک دوم آن را جدّ یا جدّۀ پدرى ارث میبرد.

ج۴، مسئله ۱۱۷۷ . اگر وارث میّت، «جدّ و جدّۀ پدرى و جدّ و جدّۀ مادرى» باشد، مال سه قسمت میشود، یک قسمت یعنی یک یکم اصل اموال بین جدّ و جدّۀ مادرى به‌طور مساوى قسمت می‌شود و دو قسمت یعنی دو سوم آن را به جدّ و جدّۀ پدرى میدهند و از این دو قسمت، جدّ پدری دو برابر جدّۀ پدری ارث میبرد.

ارث زن یا شوهر به همراه جدّ یا جدّه

ج۴، مسئله ۱۱۷۸ . اگر به همراه شوهر میّت، فقط یک جدّ یا یک جدّه (پدری یا مادری) باشد، شوهر میّت یک دوم از اصل اموال[۲] ارث می‌برد و باقیماندۀ اموال میّت به جدّ یا جدّه ارث می‌رسد.

ج۴، مسئله ۱۱۷۹ . اگر به همراه شوهر میّت، جدّ و جدّۀ پدری باشد، شوهر میّت یک دوم از اصل اموال ارث می‌برد و باقیمانده به جدّ و جدّۀ پدری ارث می‌رسد، طوری که سهم جدّ پدری از این مقدار، دو برابر سهم جدّۀ پدری باشد.

ج۴، مسئله ۱۱۸۰ . اگر به همراه شوهر میّت، جدّ و جدّۀ مادری باشد، شوهر میّت یک دوم از اصل اموال ارث می‌برد و باقیمانده به جدّ و جدّۀ مادری ارث می‌رسد که به‌طور مساوی بینشان قسمت می‌شود.

ج۴، مسئله ۱۱۸۱ . اگر به همراه شوهر میّت، یک جدّ یا جدّۀ پدرى و یک جدّ یا جدّۀ مادرى باشد، شوهر میّت یک دوم از اصل اموال و جدّ یا جدّۀ مادری یک سوم از اصل اموال ارث می‌برند و باقیمانده یعنی یک ششم ، به جدّ یا جدّۀ پدری ارث می‌رسد.[۳]

ج۴، مسئله ۱۱۸۲ . اگر به همراه شوهر میّت، جدّ و جدّۀ پدرى و جدّ و جدّۀ مادرى او باشند، شوهر میّت یک دوم از اصل اموال، و جدّ و جدّۀ مادری یک سوم از اصل اموال ارث می‌برند که به‌طور مساوی بینشان قسمت می‌شود، و باقیمانده یعنی یک ششم اموال به جدّ و جدّۀ پدری ارث می‌رسد، طوری که سهم جدّ پدری از این مقدار دو برابر سهم جدّۀ پدری باشد.بنابراین، سهم الارث شوهر میّت سه ششم، جدّ و جـدۀ مادری دو ششم و جـدّ و جـدّۀ پــدری یک ششم اموال می‌باشد.

ج۴، مسئله ۱۱۸۳ . اگر به همراه زوجۀ میّت، فقط یک جدّ یا یک جدّه (پدری یا مادری) باشد، زوجۀ میّت یک چهارم از اصل اموال ارث می‌برد[۴] و باقیمانده به جدّ یا جدّه ارث می‌رسد.

ج۴، مسئله ۱۱۸۴ . اگر به همراه زوجۀ میّت، جدّ و جدّۀ پدری باشند، زوجۀ میّت یک چهارم از اصل اموال ارث می‌برد و باقیمانده به جدّ و جدّۀ پدری ارث می‌رسد، طوری که سهم جدّ پدری از این مقدار دو برابر سهم جدّۀ پدری باشد.

ج۴، مسئله ۱۱۸۵ . اگر به همراه زوجۀ میّت، جدّ و جدّۀ مادری باشند، زوجۀ میّت یک چهارم از اصل اموال ارث می‌برد و باقیمانده به جدّ و جدّۀ مادری ارث می‌رسد که به‌طور مساوی بینشان قسمت می شود

ج۴، مسئله ۱۱۸۶ . اگر به همراه زوجۀ میّت، یک جدّ یا جدّۀ پدرى، و یک جدّ یا جدّۀ مادرى باشد، زوجۀ میّت یک چهارم از اصل اموال و جدّ یا جدّۀ مادری یک سوم از اصل اموال ارث می‌برند و باقیمانده، یعنی پنج دوازدهم اموال به جدّ یا جدّۀ پدری ارث می‌رسد.

بنابراین، سهم الارث زوجۀ میّت سه دوازدهم و جدّ یا جدّۀ مادری چهار دوازدهم و جدّ یا جدّۀ پدری، پنج دوازدهم اموال می‌باشد.

ج۴، مسئله ۱۱۸۷ . اگر به همراه زوجۀ میّت، جدّ و جدّۀ پدرى و جدّ و جدّۀ مادرى باشند، زوجۀ میّت یک چهارم از اصل اموال و جدّ و جدّۀ مادری یک سوم از اصل اموال ارث می‌برند که به‌طور مساوی بینشان قسمت می‌شود و باقیمانده یعنی پنج دوازدهم اموال به جدّ و جدّۀ پدری ارث می‌رسد، طوری که سهم جدّ پدری از این مقدار، دو برابر سهم جدّۀ پدری باشد.

بنابراین، سهم الارث زوجۀ میّت، سه دوازدهم و جدّ و جدّۀ مادری چهار دوازدهم و جدّ و جدۀ پدری پنج دوازدهم اموال می‌باشد.

ب. ارث برادر و خواهر

ج۴، مسئله ۱۱۸۸ . اگر وارث میّت، فقط «یک برادر یا یک خواهر (پدری یا مادری یا پدر و مادری)» باشد، همۀ اموال به او ارث میرسد.

ج۴، مسئله ۱۱۸۹ . اگر ورثۀ میّت فقط «چند برادر یا خواهر پدر و مادرى» باشند، اموال به‌طور مساوى بین آنان قسمت میشود و چنانچه برادر و خواهر پدر و مادرى با هم باشند، هر برادرى دو برابر خواهر ارث میبرد.[۵]

ج۴، مسئله ۱۱۹۰ . اگر ورثۀ میّت «چند برادر یا خواهر مادرى، یا چند برادر و خواهر مادرى» باشند، اموال به‌طور مساوى بین آنان قسمت میشود.

ج۴، مسئله ۱۱۹۱ . اگر ورثۀ میّت، «برادر و خواهر پدر و مادرى و یک برادر یا یک خواهر مادرى» باشند، اموال شش قسمت میشود، یک قسمت یعنی یک ششم اصل اموال به برادر یا خواهر مادرى داده می‌شود و پنج قسمت دیگر، یعنی پنج ششم آن را برادر و خواهر پدر و مادرى ارث می‌برند؛ طوری که سهم هر برادر دو برابر سهم خواهر باشد.

ج۴، مسئله ۱۱۹۲ . اگر ورثۀ میّت، «برادر و خواهر پدر و مادرى و چند برادر و خواهر مادرى» باشد، اموال سه قسمت میشود، یک قسمت یعنی یک سوم اصل اموال به برادر و خواهر مــادرى داده شــده و بــه‌طـــور مســـاوى بینشـــان تقسیـــم می‌گردد و دو قسمــت دیگر – یعنـی دو سوم آن – را برادر و خواهر پدر و مادرى ارث می‌برند؛ طوری که سهم هر برادر دو برابر خواهر باشد.

ج۴، مسئله ۱۱۹۳ . «برادر یا خواهر پدری میّــت»، فقط در صورتــی ارث می‌برنــد که میّــت دارای برادر یا خواهر پدر و مادرى نباشد و در این صورت کیفیّت تقسیم ارث در مورد آنان، همانند برادر و خواهر پدر و مادری می‌باشد که در مسائل قبل ذکر شد.

ارث برادر‌زاده و خواهر‌زادۀ میّت

ج۴، مسئله ۱۱۹۴ . اگر فرد در هنگام وفات، برادر و خواهر نداشته باشد، سهم ارث آنان به اولادشان مى‌رسد، یعنى نخست هر یک از برادر و خواهر میّت که دارای فرزند می‌باشند زنده فرض می‌شوند و سهم الارث هر فرد از آنان محاسبه شده و بین فرزندان وی تقسیم می‌شود.

شایان ذکر است، سهم هر یک از برادر و خواهر مادرى به‌طور مساوى بین فرزندانشان قسمـت میشود، هرچند بعضی از آنان دختــر و بعضــی پســر باشــند؛

امّا اگر فرزندان برادر و خواهر پدر و مادری یا پدری بعضی پسر و برخی دختر باشند، بنابر نظر مشهور فقهای عظام – رضوان اللّه تعالی علیهم – هر پسرى دو برابر دختر ارث میبرد، ولى احتمال دارد که ارث بین آنان هم به‌طور مساوی‌ قسمت شود. بنابراین، مراعات مقتضای احتیاط در این مورد ترک نشده و بنابر احتیاط واجب با هم مصالحه نمایند.[۶]

ارث زن یا شوهر همراه با برادر و خواهر

ج۴، مسئله ۱۱۹۵ . اگر به همراه شوهر میّت، فقط یک برادر یا یک خواهر (پدری یا مادری یا پدر و مادری) باشد، شوهر یک دوم از اصل اموال را ارث می‌برد و باقیمانده، سهم الارث برادر یا خواهر می‌باشد.

ج۴، مسئله ۱۱۹۶ . اگر به همراه شوهر میّت، چند برادر یا خواهــر پــدر و مادرى باشنــد، شوهــر یک دوم از اصل اموال را ارث می‌برد و باقیمانده به‌طور مساوى بین برادران یا خواهران پدر و مادری قسمت میشود و چنانچه برادر و خواهر پدر و مادرى با هم باشند، هر برادرى دو برابر خواهر ارث میبرد.

ج۴، مسئله ۱۱۹۷ . اگر به همراه شوهر میّت، چند برادر یا خواهر مادرى یا چند برادر و خواهر مادرى باشند، شوهر یک دوم از اصل اموال را ارث می‌برد و باقیمانده به‌طور مساوى، بین سایر ورثه قسمت میشود.

ج۴، مسئله ۱۱۹۸ . اگر به همراه شوهر میّت، برادر و خواهر پدر و مادرى و یک برادر یا یک خواهر مادرى باشـد، شوهــر یک دوم از اصل اموال را ارث می‌بــرد و ارث بــرادر یا خواهــر مادری یک ششم از اصل اموال می‌باشد و باقیمانده یعنی دو ششم آن به برادر و خواهر پدر و مادری ارث می‌رسد که سهم هر برادر از این مقدار دو برابر سهم خواهر می‌باشد[۷]

ج۴، مسئله ۱۱۹۹ . اگر به همراه شوهر میّت، برادر و خواهر پدر و مادرى و چند برادر یا خواهر مادرى یا برادر و خواهر مادری باشد، شوهر یک دوم از اصل اموال را ارث می‌برد و خویشاوندان مادری مذکور مجموعاً یک سوم از اصل اموال را ارث می‌برند که این مقدار به‌طور مساوی بینشان تقسیم می‌شود و باقیمانده یعنی یک ششم آن به برادر و خواهر پدر و مادری ارث می‌رسد، که سهم هر برادر از این مقدار دو برابر سهـم هر خواهر می‌باشد.

ج۴، مسئله ۱۲۰۰ . اگر به همراه زوجۀ میّت، فقط یک برادر یا یک خواهر (پدری یا مادری یا پدر و مادری) باشد، زوجه یک چهارم از اصل اموال را ارث می‌برد[۸] و باقیمانده، سهم الارث برادر یا خواهر می‌باشد.

ج۴، مسئله ۱۲۰۱ . اگر به همراه زوجۀ میّت، چنــد برادر یا خواهر پدر و مادرى باشـــند، زوجـــه یک هشتم از اصل اموال را ارث می‌برد و باقیمانده به‌طور مساوى بین برادران یا خواهران قسمت میشود و اگر برادر و خواهر پدر و مادرى با هم باشند، هر برادرى دو برابر خواهر ارث میبرد.

ج۴، مسئله ۱۲۰۲ . اگر به همراه زوجۀ میّت، چند برادر مادری یا چند خواهر مادرى یا برادر و خواهر مادرى باشند، زوجه یک چهارم از اصل اموال را ارث می‌برد و باقیمانده به‌طور مساوى بین سایر ورثه قسمت میشود.

ج۴، مسئله ۱۲۰۳ . اگر به همراه زوجۀ میّت، برادر و خواهر پدر و مادرى و یک برادر یا یک خواهر مادرى باشد، زوجه یک چهارم از اصل اموال را ارث می‌برد و سهم الارث برادر یا خواهر مادری، یک ششم از اصل اموال می‌باشد و باقیمانده یعنی هفت دوازدهم آن به برادر و خواهر پدر و مادری ارث می‌رسد که سهم هر برادر از این مقدار دو برابر سهم هر خواهر می‌باشد.

بنابراین، سهم الارث زوجۀ میّت سه دوازدهم و برادر یا خواهر مادری، دو دوازدهم و برادر و خواهر پدر و مادری هفت دوازدهم اموال می‌باشد.

ج۴، مسئله ۱۲۰۴ . اگر به همراه زوجۀ میّت، برادر و خواهرِ پدر و مادرى و چند برادر یا خواهر یا برادر و خواهر مادرى باشد، زوجه یک چهارم از اصل اموال را ارث می‌برد و سهم الارث خویشاوندان مادری یک سوم از اصل اموال می‌باشد که این مقدار به‌طور مساوی بینشان تقسیم می‌شود و باقیمانده یعنی پنج دوازدهم آن به برادر و خواهر پدر و مادری ارث می‌رسد که سهم هر برادر از این مقدار دو برابر سهم هر خواهر می‌باشد.

بنابراین، سهم الارث زوجۀ میّت سه دوازدهم و خویشاوندان مادری چهار دوازدهم و خویشاوندان پدری پنج دوازدهم اموال می‌باشد.

ج. ارث جدّ و جدّه به همراه برادر و خواهر

ج۴، مسئله ۱۲۰۵ . اگر ورثۀ میّت، «جدّ یا جدّۀ مادری یا هردوی آنان و برادر یا خواهر مادری یا هر دوی آنان» باشند، اموال بینشان به‌طور مساوى تقسیم میشود، هرچند بعضى مذکّر و بعضى مؤنّث باشند.

ج۴، مسئله ۱۲۰۶ . اگر ورثۀ میّت، «جدّ یا جدّۀ پدری یا هر دوی آنان و برادر یا خواهر پدر و مادری[۹] یا هر دوی آنان» باشند، در فرضى که همۀ آنان مذکّر یا مؤنّث باشند اموال بینشان به‌طور مساوى تقسیم میشود و اگر مختلف باشند، هر مذکّرى دو برابر مؤنّث ارث میبرد.

ج۴، مسئله ۱۲۰۷ . اگر ورثۀ میّت، «اجداد (پدربزرگ‌ها) یا جدّات (مادربزرگ‌ها) یا هر دوی آنان – هم از طرف پدر و هم از طرف مادر – و برادران یا خواهران یا هر دوی آنان – برخى پدر و مادرى[۱۰] و برخى مادرى» باشند، در این صورت سهم الارث «خویشان مادرى» اعم از برادران و خواهران و اجداد و جدّات، یک سوم از اصل اموال متوفّی می‌باشد که به‌طور مساوى بینشان تقسیم میشود، هرچند بعضی مذکّر و بعضی مؤنّث باشند. باقیمانده، یعنی دو سوم آن به «خویشان پدرى»[۱۱] ارث می‌رسد و به هر مذکّرى دو برابر مؤنّث داده میشود و اگر همه مذکّر یا مؤنّث باشند، به‌طور مساوى بینشان تقسیم میشود.

ج۴، مسئله ۱۲۰۸ . اگر ورثۀ میّت، «جدّ یا جدّۀ پدری یا هر دوی آنان و برادر یا خواهر مادری یا هر دوی‌ آنان» باشند، در صورتی که متوفّی فقط دارای یک برادر یا خواهر مادری باشد، یک ششم از اصل اموال را ارث میبرد و اگر بیــش از یک نفر باشنــد، مجموعاً یک سوم اصل اموال را ارث می‌برند که به‌طور مساوى بینشان تقسیم میشود و باقیمانده، سهم الارث جدّ یا جدّۀ پدری است و اگر جدّ و جدّه هر دو باشند، جدّ دو برابر جدّه ارث میبرد.

ج۴، مسئله ۱۲۰۹ . اگر ورثۀ میّت «جدّ یا جدّۀ مادری یا هر دوی آنان و برادر یا برادران پدر و مادری»‌ باشند، جدّ یا جدّۀ مادری یک سوم اصل اموال را ارث می‌برد و چنانچه هر دو هستند یک سوم به‌طور مساوى بینشان تقسیم میشود و باقیمانده یعنی دو سوم اموال سهم الارث برادر یا برادران پدر و مادری می‌باشد.

ج۴، مسئله ۱۲۱۰ . اگر ورثۀ میّت، «جدّ یا جدّۀ مادری یا هر دو و دو یا چند خواهر پدر و مادری» باشند، جدّ یا جدّۀ مادری یا هر دو یک سوم اصل اموال را ارث می‌برند و چنانچه هر دو هستند، یک سوم به‌طور مساوى بینشان تقسیم میشود و باقیمانده، یعنی دو سوم آن سهم الارث خواهران پدر و مادری می‌باشد.

ج۴، مسئله ۱۲۱۱ . اگر ورثۀ میّت، «جدّ یا جدّۀ مادری یا هر دو و یک خواهر پدر و مادری» باشد، جدّ یا جدّۀ مادری یا هر دو یک سوم اصل اموال را ارث می‌برند و چنانچه هر دو هستند یک سوم به‌طور مساوى بینشان تقسیم میشود و خواهر یک دوم اصل اموال را ارث میبرد و باقیمانده، یعنی یک ششم آن ممکن است تمامش سهم خواهر باشد یا میان او و جدّ یا جدّه به نسبت سهام آنان تقسیم ‌شود. بنابراین، مراعات مقتضای احتیاط در این مورد ترک نشود و بنابر احتیاط واجب با هم مصالحه نمایند.[۱۲]

ج۴، مسئله ۱۲۱۲ . اگر ورثۀ میّت، «اجداد یا جدّات یا هر دو – هم از طرف پدر و هم از طرف مادر – و برادر یا خواهر مادرى» باشند، سهم الارث جدّ یا جدّۀ مادرى و برادر یا خواهر مادرى یک سوم اصل اموال می‌باشد که به‌طور مساوى بینشان تقسیم میشود، هرچند بعضى مذکّر و بعضى مؤنّث باشند.

باقیمانده، یعنی دو سوم آن سهم الارث جدّ یا جدّۀ پدرى است و چنانچه هر دو باشند از این مقدار، جدّ دو برابر جدّه ارث می‌برد.

ج۴، مسئله ۱۲۱۳ . اگر ورثۀ میّت، «جدّ یا جدّۀ پدرى یا هر دو و برادر یا خواهر یا برادر و خواهر بعضى پدر و مادری[۱۳] و بعضى مادرى» باشند، چنانچه متوفّی فقط دارای یک برادر یا خواهر مادری باشد، یک ششم اصل اموال و در صورتی که بیشتر از یک نفر باشند، مجموعاً یک سوم اصل اموال وی را ارث می‌برند که به‌طور مساوى بینشان تقسیم میشود و باقیمانده، سهم الارث برادر یا خواهر یا برادر و خواهر پدر و مادری و جدّ یا جدّۀ پدرى یا هر دوی آنان است و سهم الارث هر مذکّر دو برابر مؤنّث می‌باشد.

ج۴، مسئله ۱۲۱۴ . اگر ورثۀ میّت، «جدّ یا جدّۀ مادرى یا هر دو و برادر یا خواهر یا برادر و خواهر بعضى پدر و مادری[۱۴] و بعضى مادرى» باشند، سهم الارث جدّ یا جدّۀ مادرى یا هر دو نفر آنان و برادر یا خواهر یا برادر و خواهر مادرى یک سوم اصل اموال است که به‌طور مساوى بینشان تقسیم میشود.

باقیمانده، یعنی دو سوم آن، سهم الارث برادر یا خواهر یا برادر و خواهر پدر و مادری است که سهم پنج سی ام هر مذکّر دو سه سی ام برابر مؤنّث می‌باشد.

جدّ و جدّه و برادر و خواهر به همراه فرزندانِ برادر و خواهر

ج۴، مسئله ۱۲۱۵ . اگر میّت دارای «جدّ یا جدّۀ مادری یا هر دو و برادر یا خواهر پدر و مادری یا هر دو[۱۵] » باشد، فرزندان برادر یا خواهر پدر و مادری ارث نمی‌برند؛

ولی‌ در فرض مذکور، مانعی از ارث بردن «فرزندان برادر و خواهر مادری» نمی‌باشد.[۱۶]

شایان ذکر است، جدّ و جدّۀ مادری و فرزندان برادر و خواهر مادری یک سوم اصل اموال را ارث می‌برند[۱۷] و باقیمانده، یعنی دو سوم آن به سایر ورثه ارث می‌رسد.

ج۴، مسئله ۱۲۱۶ . اگر میّت دارای «جدّ یا جدّۀ پدری یا هر دو و برادر یا خواهر مادری یا هر دو» باشد، فرزندان برادر یا خواهر مادری ارث نمی‌برند؛ ولی در فرض مذکور، مانعی از ارث بردن «فرزندان برادر و خواهر پدر و مادری» نمی‌باشد.[۱۸]

شایان ذکر است، برادر یا خواهر مادری یا هر دوی آنان مطابق مسألۀ «۱۲۱۳» ارث می‌برند و باقیماندۀ اموال به جدّ و جدّۀ پدری و فرزندان برادر و خواهر پدر و مادری ارث می‌رسد.[۱۹]

زن یا شوهر همراه با دو گروه اجداد و جدّات و برادران و خواهران

ج۴، مسئله ۱۲۱۷ . اگر ورثۀ میّت علاوه بر زوج یا زوجه، جدّ یا جدّۀ مادری یا هر دو و برادر یا خواهر مادری یا هر دو باشند، زوج یک دوم و زوجه یک چهارم از اصل اموال را ارث می‌برد[۲۰] و باقیمانده بین سایر ورثه به‌طور مساوى تقسیم میشود، هرچند بعضى مذکّر و بعضى مؤنّث باشند.

ج۴، مسئله ۱۲۱۸ . اگر ورثۀ میّت علاوه بر زوج یا زوجه، جدّ یا جدّۀ پدری یا هر دو و برادر یا خواهر پدر و مادری[۲۱] یا هر دو باشند، زوج یک دوم و زوجه یک چهارم از اصل اموال را ارث می‌برد، و باقیمانده به سایر ورثه ارث می‌رسد و در فرضى که همۀ آنان مذکّر یا مؤنّث باشند، اموال بینشان به‌طور مساوى تقسیم میشود و اگر مختلف باشند، هر مذکّرى دو برابر مؤنّث ارث میبرد.

ج۴، مسئله ۱۲۱۹ . اگر ورثۀ میّت علاوه بر زوج یا زوجه، اجداد یا جدّات یا هر دو – هم از طرف پدر و هم از طرف مادر – و برادران یا خواهران یا هر دو – برخى پدر و مادرى[۲۲] و برخى مادرى – باشند، زوج یک دوم و زوجه یک چهارم از اصل اموال را ارث می‌برد و سهم الارث خویشان مادرى اعم از برادران و خواهران و اجداد و جدّات یک سوم از اصل اموال متوفّی می‌باشد که به‌طور مساوى بینشان تقسیم میشود، هرچند بعضی مذکّر و بعضی مؤنّث باشند و باقیمانده، به خویشان پدرى[۲۳] ارث می‌رسد و به هر مذکّرى دو برابر مؤنّث داده میشود و اگر همه مذکّر یا مؤنّث باشند، به‌طور مساوى بینشان تقسیم میشود.

ج۴، مسئله ۱۲۲۰ . اگر ورثۀ میّت علاوه بر زوج یا زوجه، جدّ یا جدّۀ پدری یا هردو و برادر یا خواهر مادری یا هر دو باشند، زوج یک دوم و زوجه یک چهارم از اصل اموال را ارث می‌برد و چنانچه متوفّی فقط دارای یک برادر یا خواهر مادری باشد یک ششم از اصل اموال را ارث میبرد و اگر بیش از یک نفر باشند مجموعاً یک سوم اصل اموال را ارث می‌برند که به‌طور مساوى بینشان تقسیم میشود و باقیمانده، سهم الارث جدّ یا جدّۀ پدری است و چنانچه جدّ و جدّه هر دو باشند، جدّ دو برابر جدّه ارث میبرد.

ج۴، مسئله ۱۲۲۱ . اگر ورثۀ میّت علاوه بر زوج یا زوجه، جدّ یا جدّۀ مادری یا هر دو و برادر یا برادران پدر و مادری باشند، زوج یک دوم و زوجه یک چهارم از اصــل اموال را ارث می‌بــرد و سهم الارث جدّ یا جدّۀ مادری یک سوم اصل اموال می‌باشد و چنانچه هر دو باشند، یک سوم به‌طور مساوى بینشان تقسیم میشود و باقیماندۀ اموال، سهم الارث برادر یا برادران پدر و مادری می‌باشد.

ج۴، مسئله ۱۲۲۲ . اگر ورثۀ میّت علاوه بر زوج یا زوجه، جدّ یا جدّۀ مادری یا هر دو و یک یا چند خواهر پدر و مادری باشند، زوج یک دوم و زوجه یک چهارم از اصل اموال را ارث می‌برد و سهم الارث جدّ یا جدّۀ مادری یا هر دو، یک سوم اصل اموال می‌باشد و چنانچه هر دو باشند، یک سوم به‌طور مساوى بینشان تقسیم میشود و باقیماندۀ اموال سهم الارث خواهر یا خواهران پدر و مادری می‌باشد.

ج۴، مسئله ۱۲۲۳ . اگر ورثۀ میّت علاوه بر زوج یا زوجه، اجداد یا جدّات یا هر دو – هم از طرف پدر و هم از طرف مادر – و برادر یا خواهر مادرى باشند، زوج یک دوم و زوجه

یک چهارم از اصل اموال را ارث می‌برد و سهــم الارث جــدّ یا جـدّۀ مادرى و بــرادر یا خواهــر مادرى یک سوم اصل اموال می‌باشد که به‌طور مساوى بینشان تقسیم میشود، هرچند بعضى مذکّر و بعضى مؤنّث باشند و باقیمانده، سهم الارث جدّ یا جدّۀ پدرى است و چنانچه هر دوی آنان باشند، از این مقدار، جدّ دو برابر جدّه ارث می‌برد.

ج۴، مسئله ۱۲۲۴ . اگر ورثۀ میّت علاوه بر زوج یا زوجه، جدّ‌ یا جدّۀ پدرى یا هر دو و برادر یا خواهر یا برادر و خواهر بعضى پدر و مادری[۲۴] و بعضى مادرى باشند، زوج یک دوم و زوجــه یک چهارم از اصل اموال را ارث می‌برد و چنانچه میّت فقط دارای یک برادر یا خواهر مادری باشد، یک ششم اصل اموال و در صورتی که بیشتر از یک نفر باشند، مجموعاً یک سوم اصل اموال وی را ارث می‌برند که به‌طور مساوى بینشان تقسیم میشود و باقیمانده سهم الارث برادر یا خواهر یا برادر و خواهر پدر و مادری و جدّ یا جدّۀ پدرى یا هر دوی آنان است و سهم الارث هر مذکّر، دو برابر مؤنّث می‌باشد.

ج۴، مسئله ۱۲۲۵ . اگر ورثۀ میّت علاوه بر زوج یا زوجه، جدّ یا جدّۀ مادرى یا هر دو و برادر یا خواهر یا برادر و خواهر، بعضى پدر و مادری[۲۵] و بعضى مادرى باشند، زوج یک دوم و زوجه یک چهارم از اصل اموال را ارث می‌برد و سهم الارث جدّ یا جدّۀ مادرى یا هر دو و برادر یا خواهر یا برادر و خواهر مادرى یک سوم

اصل اموال است که به‌طور مساوى بینشان تقسیم میشود و باقیمانده، سهم الارث برادر یا خواهر یا برادر و خواهر پدر و مادری است که سهم هر مذکّر دو برابر مؤنّث می‌باشد.

[۱] . منظور از «اصل اموال» در این مسأله و مسائل بعد، در مسألۀ «۱۱۵۷» ذکر شد.
[۲] . همان.
[۳] . قاعدۀ کلّی در این مورد و موارد مشابه آن است که به خاطر ارث بردن زن و شوهر، از سهم اجداد و جدّات مادری چیزی کم نمی‌شود، بلکه از سهم اجداد و جدّات پدری کسر می‌شود. بنابراین، اجداد و جدّات مادری اصل اموال را ارث می‌برند و باقیماندۀ اموال مربوط به اجداد و جدّات پدری است.
[۴] . کیفیّت ارث «زوجه» از اموال شوهرش در این مسأله و مسائل بعدی، در مسائل «۱۲۵۲ و ۱۲۵۳» ذکر می‌شود.
[۵] . مثلاً اگر میّت دو برادر و یک خواهر پدر و مادرى داشته باشد، مال را پنج قسمت میکنند، هر یک از برادران دو قسمت و خواهر یک قسمت آن را‌ ارث میبرد.
[۶] . مثلاً اگرورثۀ متوفّی دو برادرزادۀ پدر و مادری باشند که هر دوی آنان فرزندان یک برادر متوفّی هستند، در صورتـی که یکی از آنان پســـر و دیگری دخترباشـــد، بنابر احتمال اوّل، سهـــم الارث پسر و سهم الارث دختــر است و بنابر احتمال دوّم، سهم الارث هر یک از دو فرزند می‌باشد. بنابراین، مقدار یقینی سهم الارث پسر و دختر است و تفاوت دو مقدار مذکور یعنی مورد احتیاط و مصالحه است.
[۷] . قاعدۀ کلّی در این مورد و موارد مشابه آن است که به سبب ارث بردن زن و شوهر، از سهم برادران و خواهران مادری چیزی کم نمی‌شود، بلکه از سهم برادران و خواهران پدر و مادری کسر می‌شود. بنابراین، اگر برادر یا خواهر مادری یکی باشد اصل اموال و چنانچه متعدّد باشد اصل اموال را ارث می‌برند و باقیمانده، مربوط به سایر ورثه است.
[۸] . کیفیّت ارث «زوجه» از اموال شوهرش در این مسأله و مسائل بعدی، در مسائل «۱۲۵۲ و ۱۲۵۳» ذکر می‌شود.
[۹] . شایان ذکر است حکم ارث برادر یا خواهر پدری میّت، در مسألۀ «۱۱۹۳» ذکر شد.
[۱۰] . همان.
[۱۱] . منظور از خویشان پدری، اجداد و جدّات پدری و برادر و خواهران پدر و مادری می‌باشد.
[۱۲] . در فرض مسأله، جدّ یا جدّۀ مادری یا هر دوی آنان ده سی ام اموال و خواهر پدر و مادری پانزده سی ام اموال را ارث می‌برند و از پنج سی ام باقیمانده، سه سی ام سهم خواهــر می‌باشــد، و از دو سی ام باقیمانده مورد مصالحه بین خواهر و جدّ یا جدّه یا هر دوی آنان می‌باشد.
[۱۳] . «برادر یا خواهر پدری میّت»، فقط در صورتی ارث می‌برند که میّت دارای برادر یا خواهر پدر و مادرى نباشد و در این صورت، کیفیّت تقسیم ارث در مورد آنان، همانند برادر و خواهر پدر و مادری می ‌باشد.
[۱۴] . همان.
[۱۵] . همان.
[۱۶] . این حکم، در صورتی که علاوه بر افراد مذکور «جدّه یا جدّۀ پدری یا هر دوی آنان» باشند نیز جاری می‌شود.
[۱۷] . برای محاسبۀ سهم الارث فرزندان مذکور، ابتدا هر یک از برادر و خواهر مادری میّت که دارای فرزند است زنده فرض شده و با توجّه به مسائل قبل، مقدار ارث آنان معیّن گردیده و سهم هر یک از برادر و خواهر مادری بین فرزندان همان برادر یا خواهر، به‌طور مساوی تقسیم می‌شود.
[۱۸] . این حکم، در صورتی که علاوه بر افراد مذکور، «جدّه یا جدّۀ مادری یا هر دوی آنان» باشند نیز جاری می‌شود. در این صورت، «خویشان مادری» (یعنی جدّه یا جدّۀ مادری یا هر دوی آنان و برادر یا خواهر مادری یا هر دوی ‌آنان) مطابق با مسألۀ «۱۲۰۷» ارث می‌برند و باقیماندۀ اموال به جدّ و جدّۀ پدری و فرزندان برادر و خواهر پدر و مادری ارث می‌رسد و برای محاسبۀ سهم الارث فرزندان مذکور، مطابق با حکم ذکر شده در پاورقی بعد عمل می‌شود.
[۱۹] . برای محاسبۀ سهم الارث فرزندان برادر و خواهر پدر و مادری، ابتدا هر یک از برادر و خواهر پدر و مادری میّت که دارای فرزند است زنده فرض شده و با توجّه به مسائل قبل مقدار ارث آنان معیّن گردیده و سهم هر یک از برادر و خواهر پدر و مادری، بین فرزندان همان برادر یا خواهر با توضیحی که در مسألۀ «۱۱۹۴» گذشت تقسیم می‌شود.
[۲۰] . کیفیّت ارث «زوجه» از اموال شوهرش در این مسأله و مسائل بعدی، در مسائل «۱۲۵۲ و ۱۲۵۳» ذکر می‌شود.
[۲۱] . شایان ذکر است حکم ارث برادر یا خواهر پدری میّت، در مسألۀ «۱۱۹۳» ذکر شد.
[۲۲] . همان.
[۲۳] . مراد از خویشان پدری، اجداد و جدّات پدری و برادر و خواهران پدر و مادری می‌باشد.
[۲۴] . شایان ذکر است، حکم ارث برادر یا خواهر پدری میّت، در مسألۀ «۱۱۹۳» ذکر شد.
[۲۵] . همان.
اسکرول به بالا